Hóa trị

Hóa trị là một trong những phương pháp điều trị bệnh ung thư hiệu quả hiện nay giúp loại bỏ và ngăn chặn các tế bào ung thư ác tính phát triển và phân chia, đề phòng bệnh tái phát. Bên cạnh đó ở những giai đoạn muộn, hóa trị góp phần làm giảm triệu chứng của bệnh, giúp nâng cao chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.

Hóa trị là gì?

Hóa trị là một phương pháp sử dụng thuốc (hóa chất hay chất gây độc tế bào) nhằm tiêu diệt tế bào ung thư ác tính và ngăn chặn các tế bào phát triển, tăng sinh nhanh trong cơ thể. Ở những giai đoạn đầu của bệnh, hóa trị có thể giúp điều trị khỏi bệnh ung thư cho bệnh nhân hoặc giảm bớt các triệu chứng, tăng chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ cho bệnh nhân ở các giai đoạn bệnh tiến triển.

Hóa trị
Hóa trị

Mục đích của hóa trị là gì?

Hóa trị ung thư thường được chỉ định với các mục đích sau:

  • Dùng đơn độc là một phương pháp chính để điều trị bệnh ung thư, tiêu diệt tế bào ung thư và phòng chống bệnh tái phát, gọi là hóa trị triệt căn.
  • Dùng làm chậm sự phát triển, kìm hãm khối u, giữ ổn định khối u (không to ra).
  • Dùng trước phẫu thuật và xạ trị để làm giảm bớt kích thước khối u, tạo tiền đề thuận lợi cho quá trình phẫu thuật hoặc xạ trị tiếp sau. Hóa trị theo cách này được gọi là tân bổ trợ để bệnh nhân tránh được việc cắt bỏ hay xạ trị một vùng quá rộng.
  • Dùng sau phẫu thuật cắt bỏ khối u để diệt các tế bào còn sót lại hoặc các tế bào mức vi thể mà mắt thường không nhìn thấy được. Phương pháp này có thể phòng ngừa khối u tái phát, gọi là hóa trị bổ trợ.
  • Làm giảm bớt các triệu chứng như đau hoặc các triệu chứng nặng nề khác khi ung thư di căn, gọi là hóa trị giảm nhẹ.

Các hình thức hóa trị

  • Hóa trị đơn thuần: bệnh ung thư chỉ điều trị bằng hóa trị thường ở các ung thư hệ tạo huyết như lymphôm (ung thư hệ bạch huyết), ung thư máu…
  • Hóa trị hỗ trợ: hóa trị được thực hiện sau khi điều trị tại chỗ (phẫu thuật, xạ trị…) để tiêu diệt các vi di căn mà không thể phát hiện được bằng xét nghiệm, hình ảnh học… nhằm cải thiện tiên lượng sống còn.
  • Hóa trị tân hỗ trợ: hóa trị nhằm cho khối bướu nhỏ lại để thuận lợi cho các bước điều trị tiếp theo, thường là giúp cho phẫu thuật được thuận lợi.
  • Hóa xạ đồng thời: kết hợp đặc tính hỗ trợ lẫn nhau của hóa trị và xạ trị.

Các thuật ngữ thường sử dụng trong hóa trị

Trong phương phá hóa trị ung thư, các thuật ngữ thường xuyên được sử dụng bao gồm:

  • Hóa trị tân bổ trợ: Phương pháp này được sử dụng trước khi làm phẫu thuật, để làm nhỏ kích thước của các khối u, giảm diện tích cắt bỏ khối u khi phẫu thuật.
  • Hóa trị bổ trợ: Là phương pháp tiêu diệt toàn bộ các tế bào ung thư ác tính còn sót lại sau khi đã phẫu thuật loại bỏ khối u, nhằm phòng ngừa bệnh tái phát.
  • Hóa trị tấn công: Đây là phương pháp được chỉ định trong phác đồ điều trị cho bệnh nhân ung thư máu cấp trong giai đoạn điều trị tấn công.
  • Hóa trị củng cố: Sau khi đã làm hóa trị tấn công, hóa trị củng cố được chỉ định để duy trì kết quả điều trị bệnh.
  • Hóa trị duy trì: Phương pháp này sử dụng liều thấp hơn so với hóa trị củng cố để kéo dài thời gian lui bệnh.
  • Hóa trị triệu chứng: Phương pháp này được chỉ định cho những bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối, nhằm giảm nhẹ các triệu chứng của bệnh, tăng chất lượng sống cho bệnh nhân.

Các đường dùng của thuốc hóa trị

Có nhiều đường đưa hóa chất trị liệu vào cơ thể bệnh nhân tùy theo loại bệnh, loại thuốc như sau:

  • Dùng thuốc hóa trị ung thư theo đường uống
  • Dùng thuốc hóa trị ung thư theo đường tiêm dưới da
  • Dùng thuốc hóa trị ung thư theo đường tiêm bắp
  • Dùng thuốc hóa trị ung thư theo đường tiêm truyền tĩnh mạch

Các cách dùng thuốc hóa trị ung thư khác

Ngoài các đường đưa thuốc thường gặp ở trên, thuốc hóa trị có thể đưa bằng các cách khác vào cơ thể bệnh nhân như:

  • Đặt ống vào bàng quang: áp dụng với người bệnh ung thư bàng quang giai đoạn bề mặt.
  • Đặt ống vào các khoang trống trong cơ thể như: khoang bụng, màng bụng (phúc mạc) hay lồng ngực.
  • Tiêm vào tủy sống: mục đích đưa thuốc vào dịch não tủy.
  • Bôi ngoài da: các loại kem hóa trị dùng bôi cho các bệnh ung thư da.

Phác đồ hóa trị dựa trên những yếu tố nào?

Trước khi quyết định điều trị hóa trị cho bệnh nhân, các bác sĩ sẽ dựa trên:

  • Tỷ lệ đáp ứng của từng phác đồ.
  • Thời gian bệnh ổn định từ lần hóa trị trước đó, vì phác đồ đó có thể rất tốt ở lần điều trị trước nhưng lại không phù hợp ở lần điều trị sau.
  • Thể trạng bệnh nhân: Phương pháp này có nhiều độc tính nên cần cân kỹ trước khi áp dụng, đặc biệt lưu ý với những bệnh nhân có thể trạng yếu.
  • Những pháp đồ mạnh sẽ không phù hợp với trường hợp người bệnh đã cao tuổi và có nhiều bệnh lý nền.
  • Cần phải cân nhắc giữa tác dụng của việc điều trị với những tác dụng phụ mà hóa trị có thể gây ra cho người bệnh. Nên đặt chất lượng sống của người bệnh lên hàng đầu.
  • Thời gian điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giai đoạn bệnh, loại bệnh, loại thuốc,… Thường bác sĩ sẽ chia thành từng đợt hóa trị, người bệnh sẽ có thời gian nghỉ ngơi giữa các chu kỳ.

Mỗi đợt hóa trị ung thư kéo dài bao lâu?

Thời gian hóa trị ung thư sẽ được quyết định dựa trên:

  • Loại ung thư
  • Mục tiêu điều trị: Chữa, kiểm soát sự phát triển hay giảm đau
  • Loại hóa trị ung thư
  • Cách cơ thể bạn đáp ứng với điều trị

Bạn thường được hóa trị ung thư theo từng chu kỳ, kèm giai đoạn vô thuốc và giai đoạn nghỉ. Ví dụ một chu kì điều trị 4 tuần gồm: 1 tuần vô thuốc + 3 tuần nghỉ. Nghỉ ngơi cho phép cơ thể bạn tái tạo các tế bào khỏe mạnh. Khi một chu kỳ đã được lên lịch, bạn không được tự ý bỏ ngang việc điều trị. Trong trường hợp bạn gặp phải phản ứng phụ nghiêm trọng khiến bác sĩ phải dừng ngang điều trị, một chu kì khác với loại thuốc khác sẽ được cân nhắc.

Bạn sẽ thấy thế nào sau khi vô thuốc hóa trị ung thư?

Vì hóa trị là phương pháp tác động toàn thân nên sau khi vô thuốc, bạn sẽ cảm thấy rất mệt mỏi và muốn bệnh. Để chuẩn bị cho việc này, bạn nên tìm một ai đó hỗ trợ và nghỉ ngơi vài ngày sau khi vô thuốc. Bác sĩ luôn cố gắng tìm mọi cách có thể để giúp bạn giảm nhẹ các tác dụng phụ sau hóa trị ung thư.

Tác dụng phụ của hóa trị ung thư

  • Cảm giác mệt mỏi, khó chịu
  • Buồn nôn và nôn do tác dụng phụ của hóa trị
  • Tác dụng phụ của hóa trị gây rụng tóc
  • Giảm thiểu thiếu máu do tác dụng phụ của hóa trị liệu
  • Tác dụng phụ của hóa trị gây táo bón, tiêu chảy
  • Tác dụng phụ của hóa trị gây loét miệng, loét họng

Những lưu ý về khả năng miễn dịch của bệnh nhân hóa trị

  • Sau mỗi đợt hóa trị, cơ thể của bệnh nhân sẽ bị suy giảm sức đề kháng do tác dụng phụ của hóa chất truyền vào cơ thể, do đó bệnh nhân và người nhà cũng cần lưu ý trong cách chăm sóc và sinh hoạt để hạn chế thấp nhất các bệnh nhiễm trùng cơ hội, tăng sức đề kháng cho bệnh nhân.
  • Bệnh nhân cần giữ vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa sạch tay chân bằng xà phòng, đặc biệt là trước khi ăn và trước khi đi ngủ.
  • Người bệnh mới hóa trị cần tránh tiếp xúc với những nơi đông người, nếu có tiếp xúc thì cần phải đeo khẩu trang để giảm nguy cơ mắc bệnh cơ hội như cúm, sởi, thủy đậu,…
  • Hóa trị có thể gây viêm, loét miệng do đó bệnh nhân nên sử dụng bàn chải mềm để đánh răng hoặc sử dụng nước súc họng, nước muối để làm sạch miệng.
  • Hạn chế các vết trầy xước trên da. Khi bị trầy xước cần vệ sinh sạch bằng nước ấm, sát khuẩn để tránh bị nhiễm trùng.

Hóa trị chữa ung thư cần thực hiện bao nhiêu lần?

  • Mỗi bệnh nhân sẽ có số lần hóa trị khác nhau phụ thuộc vào loại bệnh, loại thuốc hóa trị, mục đích điều trị bằng hóa trị và đáp ứng của cơ thể với thuốc. Có trường hợp dùng theo đợt rồi nghỉ nhưng cũng có những trường hợp cần dùng thuốc hàng ngày hoặc hàng tháng.
  • Tuy nhiên thường thì hóa trị liệu sẽ chia thành từng đợt, giữa các đợt có thời gian nghỉ đảm bảo sao cho cơ thể bệnh nhân kịp hồi phục, tế bào lành trở lại bình thường nhưng tế bào ung thư thì chưa kịp phát triển quá mức trước khi bắt đầu đợt tiếp theo. Thời gian của mỗi đợt hóa trị dài hay ngắn và số đợt ít hay nhiều cũng thay đổi, phụ thuộc vào các yếu tố như đã kể trên. Có những bệnh cần hóa trị kéo dài cả năm như bệnh u lympho không Hodgkin.

Nguồn tham khảo:

Nguồn en.wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Chemotherapy, cập nhật ngày 24/05/2021

Nguồn uy tín Healthyungthu: https://healthyungthu.com/glossary/hoa-tri/‎, cập nhật ngày 24/05/2021

This entry was posted in . Bookmark the permalink.