Xạ trị

Xạ trị là một phương pháp điều trị ung thư phổ biến hiện nay, thông qua việc dùng sóng hoặc những hạt năng lượng cao để phá hủy các tế bào ung thư trong cơ thể.

Xạ trị là gì?

  • Xạ trị hay còn được gọi là liệu pháp xạ, được áp dụng kết hợp hoặc đơn lẻ với các liệu pháp khác như hóa trị, phẫu thuật hoặc dùng thuốc để chữa bệnh. Bằng cách sử dụng các hạt năng lượng cao hoặc sóng như tia Gamma, tia X-quang, proton hoặc chùm tia điện tử để tiêu diệt các tế bào ung thư và làm chúng mất khả năng phát triển hoặc lây lan.
  • Liều lượng của tia xạ sử dụng để chữa trị cho bệnh nhân cần căn cứ theo từng ca cụ thể, loại ung thư, vị trí khối u và thể trạng của bệnh nhân.
  • Việc đưa tia vạ ngoài liều lượng phù hợp còn cần đưa chính xác vào khối u mà vẫn đảm bảo an toàn cho các tế bào lành ở xung quanh. Vì vậy, các bác sĩ thực hiện điều trị xạ trị cần được đào tạo chuyên nghiệp riêng về xạ trị để có thể xác định được liều lượng, cũng như làm tốt phần chiếu tia xạ.
Xạ trị
Xạ trị

Những tác dụng của phương pháp xạ trị ung thư

  • Xạ trị ung thư là phương pháp đem lại hiệu quả cao trong phác đồ điều trị nhiều loại bệnh ung thư, đặc biệt là ở những giai đoạn sớm sẽ giúp tăng khả năng điều trị khỏi bệnh hoặc làm giảm nhẹ triệu chứng cho bệnh nhân ở giai đoạn muộn.
  • Xạ trị giúp chữa lành hoặc thu nhỏ kích thước khối u trong giai đoạn sớm: Khi phát hiện ung thư ở giai đoạn đầu, xạ trị thường được sử dụng để làm nhỏ kích thước khối u trước khi phẫu thuật hoặc sau khi phẫu thuật. Bên cạnh đó xạ trị kết hợp với các chất phóng xạ sẽ giúp chữa lành các tổn thương do khối u gây ra.
  • Xạ trị giúp làm giảm nhẹ các triệu chứng của bệnh ung thư ở giai đoạn muộn: Khi phát hiện ung thư ở giai đoạn muộn, các khối u đã lan ra nhiều nơi thì xạ trị sẽ giúp thu nhỏ kích thước của vùng lây lan, giảm các triệu chứng đau, khó nuốt, khó thử do khối di căn chèn vào các cơ quan,…
  • Xạ trị ngăn chặn và điều trị bệnh ung thư tái phát.

Xạ trị thường chỉ định cho loại ung thư nào?

Xạ trị thường được chỉ định chủ yếu cho các loại khối u đặc bao gồm:

  • Các ung thư vùng đầu và cổ bao gồm: ung thư miệng, ung thư họng, ung thư vòm họng, ung thư thanh quản, ung thư tuyến giáp, ung thư các tuyến nước bọt.
  • Các ung thư phụ khoa bao gồm: ung thư cổ tử cung, ung thư buồng trứng, ung thư nội mạc tử cung, niêm mạc tử cung, ung thư nhau thai.
  • Các ung thư tiêu hóa: ung thư thực quản, ung thư dạ dày, ung thư ruột già, ung thư gan, ung  thư tuyến tụy, ung thư trực tràng.
  • Các ung thư niệu – dục: ung thư thận, ung thư bọng đái, ung thư dương vật, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư bàng quang, ung thư tinh hoàn.
  • Ung thư hệ tạo huyết: ung thư máu, ung thư hạch lympho (U lympho Hodgkin, U lympho không Hodgkin)
  • Ung thư phổi: Ung thư phổi không tế bào nhỏ, ung thư phổi tế bào nhỏ.
  • Ung thư vú.
  • Ung thư xương.
  • Ung thư da.
  • Một số loại ung thư khác.

Vậy khi nào thì cần xạ trị?

Thực tế, xạ trị được áp dụng để đạt được hai mục đích: giảm nhẹ hoặc cứu chữa.

Đối với xạ trị giảm nhẹ

  • Được áp dụng khi muốn giảm nhẹ các triệu chứng đối với khối u phát triển hoặc di căn để ngăn chặn và giảm bớt khả năng tàn phá của các khối u, cũng như cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.
  • Thông thường người ta sử dụng liệu pháp xạ trị để làm giảm kích thước của các khối u đã lan ra sát thực quản, phổi hoặc cột sống.

Đối với xạ trị cứu chữa

  • Được áp dụng với mục đích chữa khỏi bệnh. Khi đó, người ta sẽ sử dụng kết hợp hoặc đơn lẻ các liệu pháp khác nhau để tạo ra hiệu quả tối đa, loại bỏ hoàn toàn các khối u trước khi chúng kịp lây lan.

Các phương pháp xạ trị hiện nay

Hiện nay, có 3 phương pháp xạ trị chính được chỉ định trong các phác đồ điều trị bệnh ung thư đó là xạ trị ngoài, xạ trị áp sát và xạ trị chuyển hóa. Tùy theo từng loại bệnh ung thư, giai đoạn của bệnh mà các bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp xạ trị phù hợp.

  • Xạ trị chiếu ngoài: Đây là phương pháp sử dụng tia bức xạ (tia X) từ máy nằm ngoài cơ thể chiếu vào khu vực có khối u thông qua máy gia tốc tuyến tính. Bệnh nhân thường được xạ trị hàng ngày trong vòng vài tuần và được thực hiện trong các lần khám ngoại trú khi đến bệnh viện hoặc trung tâm điều trị.
  • Xạ trị áp sát: Là phương pháp sử dụng vật chứa chất phóng xạ đặt vào bên trong khối u hoặc bên trong khoang của cơ thể gần với khối u để nhằm tiêu diệt tế bào. Để đặt nguồn phóng xạ vào đúng vị trí, các bác sĩ có thể dùng các phương pháp như: siêu âm, chụp X – quang hoặc chụp CT để xác định hình ảnh khối u.
  • Xạ trị chuyển hoá: Phương pháp được thực hiện bằng việc sử dụng dược chất phóng xạ để đưa vào cơ thể qua đường uống hoặc tiêm hoặc đưa vào các khoang của cơ thể nhằm làm chết các tế bào ung thư.

Quy trình xạ trị ung thư

Trong phác đồ điều trị bệnh ung thư bằng phương pháp xạ trị, bệnh nhân thường trải qua các bước chính bao gồm:

  • Bước 1: Thăm khám lần đầu
  • Bước 2: Chụp CT mô phỏng (CT – Simulation)
  • Bước 3: Lập kế hoạch điều trị
  • Bước 4: Buổi điều trị đầu tiên
  • Bước 5: Xạ trị theo phác đồ
  • Bước 6: Theo dõi quá trình điều trị và chăm sóc bệnh nhân

Xạ trị có phải là phương pháp an toàn và hiệu quả?

Xạ trị là một phương pháp điều trị tốt, an toàn và hiệu quả. Mỗi năm, có hàng triệu bệnh nhân được điều trị xạ trị để chữa trị và kiểm soát các triệu chứng của bệnh ung thư. Bên cạnh đó, một số bệnh lành tính cũng có chỉ định xạ trị. Tuy nhiên, giống như các các phương pháp điều trị ung thư khác, xạ trị cũng có những tác dụng phụ không mong muốn.

Một số tác dụng phụ trong xạ trị?

Bệnh nhân có thể gặp tác dụng phụ phụ thuộc vào kích thước và vị trí khối u.

Tác dụng phụ cấp tính:

  • Mệt mỏi, chán ăn, nôn, buồn nôn (khi hóa xạ trị đồng thời)
  • Viêm da vùng xạ trị
  • Viêm phổi do tia xạ (xạ trị vùng ngực)
  • Giảm bạch cầu, hồng cầu, tiểu cầu (khi hóa xạ đồng thời)
  • Rụng tóc, viêm niêm mạc miệng, họng, viêm thực quản gây đau, nuốt vướng, nuốt khó (xạ trị vùng đầu-cổ-ngực)
  • Đau bụng, đi lỏng, viêm bàng quang (xạ trị vùng bụng-chậu).

Tác dụng phụ muộn (sau khi kết thúc xạ trị vài tháng đến vài năm)

  • Teo da, hoại tử da vùng xạ trị
  • Khô miệng, khít hàm (xạ trị vùng đầu cổ)
  • Xơ phổi (xạ trị vùng ngực)
  • Viêm, dính ruột (xạ trị vùng bụng-chậu)
  • Ức chế tủy xương, ung thư thứ phát…( hiếm gặp).

Bệnh nhân đang mang thai có thể điều trị xạ trị?

Bệnh nhân mang thai bị ung thư ở vị trí cách xa vùng chậu có thể được điều trị bằng xạ trị sau khi đã thảo luận với bác sĩ chuyên khoa xạ trị. Còn với những bệnh nhân mang thai, bị ung thư ở vùng chậu sẽ phải cân nhắc cẩn thận. Các bác sĩ sẽ thảo luận với bệnh nhân về phác đồ điều trị cụ thể: Nên tiến hành xạ trị, trì hoãn việc điều trị, chấm dứt mang thai hay sử dụng phương pháp điều trị thay thế khác…

Xạ trị ung thư sống được bao lâu?

  • Việc sau xạ trị ung thư sống được bao lâu phụ thuộc rất nhiều vào tình trạng và giai đoạn người bệnh tiến hành các biện pháp điều trị bằng xạ trị cũng như các biện pháp điều trị khác.
  • Trong những trường hợp nếu được phát hiện sớm, điều trị xạ trị đúng phương pháp và ngay lập tức, bệnh ung thư có thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu phát hiện ở đoạn cuối, các biện pháp xạ trị chỉ nhằm giảm sự phát triển khối u tăng thời gian sống cho bệnh nhân, vì ở giai đoạn này tế bào ung thư đã di căn đến các cơ quan và gây ra nhiều biến chứng cho người bệnh.

Các biện pháp giảm tác dụng phụ của phương pháp xạ trị

Với mỗi bệnh nhân, các tác dụng phụ thường không giống nhau. Để giảm tác dụng phụ của phương pháp xạ trị, tùy theo từng tác dụng phụ sẽ có biện pháp khác nhau:

  • Giảm cảm giác mệt mỏi: Tiếp thêm máu, uống các loại thuốc tăng sinh hồng cầu, luyện tập thể dục thể thao hàng ngày để giảm triệu chứng mệt mỏi, chán ăn.
  • Giảm tác dụng phụ trên da: Sử dụng các loại kem bôi có chứa hydrocortisone hoặc uống thuốc giảm đau để xoa dịu cảm giác đau rát trên da.
  • Giảm tác dụng tại vùng miệng: Luôn vệ sinh răng sau các bữa ăn chính bằng kem đánh răng có fluoride không chứa chất mài mòn hoặc sử dụng chỉ nha khoa.
  • Hạn chế ăn đồ cay nóng, đồ ăn khó tiêu, đồ uống có chứa chất kích thích như rượu, bia, cafe, nước ngọt,…
  • Nếu cảm thấy khó thở nên sử dụng thuốc dãn phế quản hoặc các phương pháp vật lý trị liệu.
  • Nếu nôn quá nhiều nên uống thêm các loại nước bù điện giải hoặc truyền dịch để tránh cơ thể bị mất nước.
  • Luôn xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, đầy đủ các dưỡng chất để cơ thể có sức đề kháng tốt, chống lại bệnh tật.
  • Sử dụng thêm các loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe có chứa Fucoidan sulfate hóa cao trong suốt quá trình điều trị bệnh ung thư để làm giảm nhẹ các tác dụng phụ khi xạ trị.

Nguồn tham khảo:

Nguồn en.wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Radiation_therapy, cập nhật ngày 24/05/2021

Nguồn uy tín Healthyungthu: https://healthyungthu.com/glossary/xa-tri/‎, cập nhật ngày 24/05/2021

This entry was posted in . Bookmark the permalink.