Xơ phổi

Xơ phổi là một bệnh lý không hồi phục tại phổi, ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe của con người. Chúng ta có nhiều biện pháp để phòng ngừa, làm chậm quá trình tiến triển của bệnh nếu nắm được nguyên nhân, cơ chế gây bệnh và các dấu hiệu ban đầu.

Xơ phổi là gì?

Xơ phổi hay xơ hóa phổi (Pulmonary Fibrosis) là tình trạng các mô trong phổi bị tổn thương, dày lên, xơ cứng, mất chức năng đàn hồi và tạo thành sẹo ở phổi (bao gồm cả đỉnh và thùy phổi). Những vết sẹo ở phổi ngăn chặn và cản trở hoạt động hít thở của người bệnh, khiến người bệnh khó thở cùng các biến chứng nguy hiểm khác.

Xơ phổi
Xơ phổi

Phân loại

Xơ phổi thường được chia thành 3 dạng:

  • Xơ phổi thứ phát: Xuất hiện sau khi có tổn thương phổi như lao phổi, viêm phổi, nhồi máu phổi.
  • Xơ phổi khu trú: Khi hít phải các chất gây kích thích như bụi than, silica.
  • Xơ phổi vô căn (Idiopathic pulmonary fibrosis), bệnh phổi mô kẽ lan tỏa (Diffuse parenchymal lung disease) và bệnh viêm phế nang dị ứng ngoại lai, hay còn gọi là bệnh viêm phổi tăng cảm (Extrinsic allergic alveolitis).

Xơ phổi thường có triệu chứng gì?

Các triệu chứng bao gồm:

  • Đau ngực
  • Ho khan
  • Khó khăn trong việc tập thể dục
  • Khó thở
  • Mệt mỏi.
  • Giảm cân không rõ nguyên nhân.
  • Đau nhức bắp thịt và khớp.
  • Khó thở là triệu chứng điển hình nhất của bệnh xơ phổi. Triệu chứng này sẽ ngày một trầm trọng hơn, có thể xuất hiện ngay cả trong khi ăn, khi mặc quần áo hoặc khi nói chuyện.

Biến chứng của bệnh xơ phổi

Xơ phổi nếu không được kiểm soát và điều trị sớm có thể gây ra các biến chứng như:

  • Nồng độ oxy trong máu giảm xuống thấp: Các sẹo ở phổi khiến cho việc hít thở trở nên khó khăn hơn, làm giảm lượng oxy vào máu. Khi cơ thể bị thiếu oxy, các hoạt động khác có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa đến tính mạng người bệnh.
  • Tăng áp lực lên động mạch phổi: Khi các động mạch và mao mạch nhỏ bị nén sẽ dẫn đến sức kháng mạch máu trong phổi tăng, làm tăng áp suất trong động mạch phổi. Đây là hiện tượng đặc biệt nghiêm trọng, có thể gây tử vong cho người bệnh ngay sau đó.
  • Suy tim phải: Trường hợp tâm thất phải hoạt động mạnh hơn, sức bơm mạnh hơn bình thường để di chuyển máu qua động mạch phổi bị chặn có thể dẫn đến suy tim phải.
  • Suy hô hấp: Hầu hết trường hợp này xảy ra ở giai đoạn cuối của bệnh phổi mãn tính, khi mức oxy trong máu giảm thấp đến mức báo động nguy hiểm, có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim, gây bất tỉnh và hôn mê sâu.

Xơ phổi do nguyên nhân gì?

Nguyên nhân gây ra bệnh xơ phổi bao gồm:

  • Lao động và môi trường: làm việc trong môi trường ô nhiễm, thường xuyên tiếp xúc với bụi Silic, Amiăng.
  • Bức xạ: Trị liệu bức xạ đối với phổi hoặc ung thư vú có thể dẫn đến xơ phổi. Các mức độ nghiêm trọng còn tùy thuộc vào tổng số lượng bức xạ, hóa trị liệu được sử dụng và sự hiện diện của bệnh phổi có sẵn.
  • Thuốc: Nhiều loại thuốc có thể gây hại phổi, đặc biệt là các loại thuốc hóa trị, thuốc dùng để điều trị rối loạn nhịp tim và các vấn đề tim mạch khác, thuốc tâm thần và một số thuốc kháng sinh.
  • Bệnh trào ngược dạ dày thực quản.
  • Các bệnh khác dẫn đến nhiễm trùng phổi như lao, viêm phổi.
  • Xơ hóa phổi tự phát, không tìm được nguyên nhân.

Những ai có nguy cơ mắc phải xơ phổi?

Trẻ em và trẻ sơ sinh dễ bị mắc bệnh, người trung niên và người cao tuổi cũng có khả năng. Bên cạnh đó, đàn ông có nguy cơ mắc bệnh cao hơn phụ nữ.

Xơ phổi được chẩn đoán như thế nào?

Thăm khám lâm sàng kết hợp với một số xét nghiệm cận lâm sàng như:

  • Chụp X-quang vùng ngực
  • Chụp cắt lớp vi tính với độ phân giải cao
  • Xét nghiệm đánh giá chức năng phổi
  • Xét nghiệm khí máu động mạch
  • Xung oxy
  • Sinh thiết phổi

Bệnh xơ phổi nguy hiểm như thế nào?

Số lượng sẹo tăng lên theo thời gian. Điều đó khiến phổi bị chai nhiều hơn, dung tích phổi, khả năng thông khí ngày càng giảm khiến bệnh ngày càng nặng. Tốc độ phát triển của bệnh của mỗi người bệnh là khác nhau. Có bệnh nhân sức chứa của phổi không giảm trong một vài năm. Nhưng với một số người, bệnh tiến triển xấu đi nhanh chóng.

Bệnh xơ phổi khiến người bệnh:

  • Thiếu máu kéo dài: Việc hít thở khó khăn, trao đổi khí ở phế nang bị hạn chế dẫn đến lượng oxy vào máu bị suy giảm và không đáp ứng đủ nhu cầu oxy của cơ thể. Người bệnh luôn trong trạng thái mệt mỏi, xanh xao và các chức năng khác bị suy giảm.
  • Tăng áp động mạch phổi: Phế nang bị xơ hóa ảnh hưởng lên động mạch, mao mạch phổi, làm huyết áp động mạch phổi tăng cao. Ở giai đoạn đầu, triệu chứng còn rất nhẹ và mờ nhạt. Ở giai đoạn nặng, người bệnh bị ho ra máu, mệt mỏi, đau ngực, phù chân, ngất,  và có thể dẫn đến tử vong.
  • Suy tim phải: Tăng áp lực động mạch phổi làm tăng gánh nặng cho tim phải, tim buộc phải làm việc nhiều hơn để đưa được máu đến phổi. Dần dần dẫn tới suy tim.
  • Suy hô hấp: Đây thường là giai đoạn cuối của bệnh phổi mãn tính. Nó xảy ra khi nồng độ oxy trong máu xuống thấp nguy hiểm.
  • Ung thư phổi: Xơ phổi kéo dài cũng làm tăng nguy cơ phát triển ung thư phổi.
  • Biến chứng phổi: Khi xơ phổi tiến triển, nó có thể dẫn đến các biến chứng như cục máu đông trong phổi, phổi bị xẹp hoặc nhiễm trùng phổi.

Điều trị xơ phổi như thế nào?

Các phương án điều trị bao gồm:

  • Oxy liệu pháp: Giúp cho việc thở và tập thể dục dễ dàng hơn, ngăn ngừa hoặc làm giảm các biến chứng từ oxy máu thấp, cải thiện giấc ngủ và cảm giác tốt hơn.
  • Phục hồi chức năng phổi: Tập trung vào việc tập thể dục, giảng dạy làm thế nào để hít thở hiệu quả hơn, giáo dục, hỗ trợ tinh thần và tư vấn dinh dưỡng.
  • Cấy ghép phổi: Thường là biện pháp cuối cùng khi các phương án điều trị khác không mang lại hiệu quả. Bệnh nhân phải tuyệt đối tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ trước và sau cuộc phẫu thuật.

Phòng ngừa xơ phổi như thế nào?

Các biện pháp ngăn ngừa bao gồm:

  • Hạn chế tiếp xúc với khói bụi, các chất độc hại. Trang bị bảo hộ lao động đầy đủ khi phải làm việc trong môi trường khói bụi, hóa chất, rác thải độc hại.
  • Ngừng hút thuốc. Nếu bạn có bệnh phổi, điều tốt nhất bạn có thể làm cho mình là ngừng hút thuốc. Nói chuyện với bác sĩ của bạn về các lựa chọn để bỏ thuốc, bao gồm cả các chương trình cai thuốc lá. Không để bị hít phải khói thuốc lá từ những người xung quanh bạn.
  • Có chế độ dinh dưỡng hợp lý. Chế độ ăn uống giàu calo là điều cần thiết. Chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp bạn xây dựng chế độ ăn uống hợp lý.
  • Tiêm vắc-xin phòng viêm phổi và cúm hàng năm. Hạn chế tiếp xúc với người bị cúm.
  • Kiểm soát bệnh trào ngược dạ dày nếu có.

Nguồn tham khảo:

Nguồn en.wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Pulmonary_fibrosis, cập nhật ngày 24/05/2021

Nguồn uy tín Healthyungthu: https://healthyungthu.com/glossary/xo-phoi/‎, cập nhật ngày 24/05/2021

This entry was posted in . Bookmark the permalink.